Bij gebruik en overname: graag de bron/ link opnemen

(p) (c) 2016-2099


Contact: Kees van der Hoeven
Informatie over deze ansichtencatalogus


EEN INVENTARISATIE VAN EINDHOVENSE PRENTBRIEFKAARTEN 1

[WBM]            Wed. J.C. van Bree-Madlener (1900-1916)

Catharina Carolina Joanna Madlener werd in Roermond geboren op 15 januari 1866 als dochter van een muziekonderwijzer en verhuisde met het ouderlijk gezin via Breda naar Eindhoven. Daar trouwde zij op 8 november 1888 met Johannes Cornelius van Bree, die in Eindhoven was geboren op 19 mei 1865. Hij was onderwijzer op de openbare lagere school. Vanwege zijn 'ziekelijke toestand' vroeg hij in mei 1897 aan het gemeentebestuur verlof om aan te sterken. Dat kreeg hij met behoud van salaris, maar hij genas niet. In november 1897 vroeg hij ontslag, omdat hij voor zijn genezing naar Davos moest. Omdat zijn vrouw en kinderen onverzorgd zouden achterblijven, verzocht hij de gemeenteraad om steun. De raad stond hem daarop een gratificatie van f 500,- toe. Het is niet bekend of Van Bree nog naar Zwitserland is gegaan. Hij overleed in Eindhoven op 30 maart 1899 als gepensioneerd onderwijzer en liet zijn vrouw met drie kinderen achter. Zij had inmiddels aan de Markt een boek- en muziekhandel geopend. In 1902 verhuisde zij met haar winkel naar de Vrijstraat, waar zij in 1911 failliet ging.

 

Het lijkt erop, dat de winkel geen bloeiend bedrijf is geweest. Vanaf omstreeks 1900 bracht J.C. van Bree-Madlener een groot aantal topografische prentbriefkaarten op de markt, maar over het algemeen in kleine series, soms ook slechts een enkel exemplaar. Dat laatste duidt erop, dat haar financiële mogelijkheden betrekkelijk gering waren. De enkele exemplaren zijn hieronder verzameld in restserie 9.

Naast kaarten waarop haar firmanaam was afgedrukt verkocht de weduwe ook topografische kaarten zonder opgedrukte naam. Er is althans een kaart bekend waarop haar firmanaam is aangebracht met een eenvoudig kantoorstempeltje. Daarnaast heeft zij ongetwijfeld ook fantasiekaarten verkocht. Toen zij in 1911 failliet ging, had zij schulden tussen f 10,05 en f 26,61 aan J. H. Schaeffer en J. Vlieger, beide in Amsterdam, Emrik & Binger in Haarlem en J. Bijnen in Waalre, die allemaal prentbriefkaarten konden leveren. Als al deze posten inderdaad kaarten hebben betroffen, zullen het schulden voor kleine bestellingen zijn geweest. Dat betekent dat de grote order die Emrik & Binger haar in 1910 had geleverd, inmiddels betaald was. Van deze serie zijn tot nu toe 22 verschillende kaarten bekend. Volgens de opgave in het faillissementsdossier, had zij in 1911 nog 34 dozen met in totaal 20.000 (!!) prentbriefkaarten in voorraad, die samen op f 90,- werden getaxeerd. Dat waren ongetwijfeld hoofdzakelijk kaarten van Emrik & Binger. De prijs zal zo laag zijn geweest, omdat haar firmanaam erop gedrukt stond. Daarnaast werden nog 500 andere kaarten voor in totaal f 5,- genoemd en 50 kaartenalbums voor in totaal f 37,50.[1]

 

Serie WBM-1 (kleine foto, veel witruiimte)

A. st 2 juli 1900

B. zwart-wit, groen en bruin

C. zwart

Van de foto van de Rechtestraat is bij het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven een naamloze, originele foto bekend, wat duidt op een locale of regionale fotograaf. Het Centrum bezit ook een kopie van een foto van de Markt gezien naar het zuiden, die zou zijn gemaakt door fotograaf Tollens. Als de notitie juist is, zullen alle foto's door Tollens (of diens filiaalhouder) zijn gemaakt. Op sommige kaarten is de naam van (Iicht)drukker Schalekamp in Buiksloot te zien, andere kaarten zijn iets krapper afgesneden, waardoor de naam is weggevallen. Van de meeste kaarten zijn twee uitvoeringen bekend, waarschijnlijk zijn steeds twee versies uitgebracht. Een aantal afbeeldingen is door A.W. Bruna tegelijkertijd in dezelfde lay-out uitgebracht in zwart-wit, waarbij inkleuring mogelijk was.

 

 

*

tekst

foto

opm.

1

bg

[Markt naar noorden]

 

2

gz

[Markt naar het zuiden]

Afbeelding ook afgedrukt in Van Balen, Nederland in Beeld en Woord (Buiksloot, 1901-1904)

3

bg

[Molenwater]

 

4

g

[Rechtestraat]

zie afbeelding hierboven

 

5

b

[Stadhuis]

 

 

6

g

[Stationsplein]

 

7

gz

[Stratumseind]

 

8

bg

[Ten Hagestraat]

 

             *     kleurvarianten bekend: b = bruin, g = groen, z = zwart

 

Serie WBM-2 (rode, sierlijke tekstletter)

A. st 31 december 1900

B. sepia-wit; nr. 4 zwart-wit

C. vz rood, az zwart

Op foto nr. 4 staat dat Tollens de fotograaf was. Het lijkt onwaarschijnlijk, dat de andere opnamen door een ander bedrijf zijn geleverd, maar wel is het - gezien de kwaliteit - aannemelijk dat die opnamen dan door Tollens' filiaalchef zijn gemaakt. De fotograaf heeft gewerkt vanuit een bovenraam aan de Markt, hoogst waarschijnlijk vanuit de woning van Van Bree-Madlener. De kaarten zijn als lichtdrukken uitgevoerd, gezien de lay-out door drukker A. Senefelder in Amsterdam. Nummer 4 is mogelijk niet tegelijk met de andere gedrukt.

 

 

tekst

foto

opm.

1

Hoendermarkt

 

2

Nieuwstraat

zie afbeelding hierboven

 

3

Op Marktdag

 

4

Stratumseind

Vanuit een van de torens van de kerk; met opdruk foto Tollens

 

Serie WBM-3 (rode, rechte tekstletter)

A. st 1 november 1902

B. zwart-wit

C. vz rood en az zwart

De opname nummer 2 is gemaakt door Tollens of door zijn filiaalhouder. Volgens aantekeningen van het RHCe geldt dat ook voor de nummers 3 en 12. Vermoedelijk zijn daarom alle foto's door de firma gemaakt. Gezien de lay-out van de adreszijden en de rode kleur van de beeldkant zijn de kaarten gelichtdrukt door Schalekamp in Buiksloot, of Bakker in Koog-Zaandijk.

 

 

 

tekst

foto

opm.

1

Dommelstraat

Bij de kruising Raiffeisenstraat

2

Gezicht op Eindhoven van het Kanaal

foto als BRU-1-1

Opname identiek aan de Brüningkaart uit 1897 (Paterskerk nog niet gebouwd)

3

[Katholiek Leven]

 

4

Kleine Dijk

 

Korte Dijk of Vestdijk

5

Kloostdreef

Ten Hagestraat, met het Protestants kerkje

6

Nieuwstraat

Opname ook gebruikt door M.A. Frank in 1903; foto waarschijnlijk Tollens

7

[Panorama vanuit toren Catharinakerk, richting Rechtestraat]

 

 

8

[Panorama vanuit toren Catharinakerk, richting Stratumnseind

foto als serie WBM-2-4

 

9

[Panorama vanuit toren Paterskerk]

zie afbeelding hierboven

 

10

Postkantoor

Markt, het oude postkantoor hoek Marktstraat

11

Rechterstraat

 

12

Stationsplein

foto als BRU-1-6

Opname identiek aan de Brüningkaart uit 1897

13

Stratumsche Weg

Stratumsedijk

14

Vrijstraat

 

 

 

Serie WBM-4 (witte onderrand)

A. st 12 september 1904

B. zwart-wit

C. zwart

Afgaande op twee herdrukken van Frankkaarten vermoedelijk opnamen van Tollens of van zijn filiaalhouder. Als fotograaf is echter ook A. van de Kerkhof een mogelijkheid: zie hiervoor hoofdstuk over de Frankkaarten. De kaarten zijn als lichtdrukken uitgevoerd, blijkens de lay-out door Emrik & Binger in Haarlem. Gezien de afwijkende tekst in de onderschriften zijn de kaarten mogelijk niet tegelijk gedrukt.

 

 

*

tekst

foto

opm.

1

a

Dommelstraat

 

2

b

Kleine Berg

 

3

a

Parallelweg

zie afbeelding hierboven

 

4

b

Stationsplein

foto als MAF-2-9

Richting station, opname identiek de kaart van M.A. Frank uit 1903

5

a

Stationsplein

foto als MAF-2-10

Richting stad, opname identiek de kaart van M.A. Frank uit 1903

6

b

Vrijstraat

Opname in 1907 ook door Trenkler gebruikt (serie TRK-3)

             *     onderschrift: a = Wed. J. van Bree, Boekhandel, Vrijstraat , b = Uitg. Wed. J. v. Bree

 

Serie WBM-5 (genummerd, witte onderrand)

A. st 18 mei 1905

B. zwart-wit

C. zwart

 

Kaarten uit een leporello [= harmonica-kaartenboekje]; de kaarten zijn op de voorzijde niet aaneensluitend genummerd. De kaarten zijn als lichtdrukken uitgevoerd - blijkens de lay-out - door Emrik & Binger in Haarlem.

 

 

nr.

tekst

foto

opm.

5324

Markt

 

10259

Kloosterdreef

Ten Hagestraat, vanaf Tramstraat/ Kanaalstraat

10260

Station

Onderschrift "Wed. J. van Bree, Boekhandel, Vrijstraat", overige kaarten zonder "Vrijstraat"

10264

R.K.Jongensschool te Eindhoven

Ten Hagestraat. Ook ingekleurd bekend

10270

Hoek Markt

zie afbeelding hierboven

 

10271

Station en plein

Met kruisende tramrails

12931

Stadhuis

Foto later ook door Schaefer in kleur uitgegeven

 

Serie WBM-6

A. uitg 1907

B. zwart-wit

C. zwart

 

De serie is gedrukt door Dr. Trenkler & Co in Leipzig; op de adreszijde staat het kaartnummer. De kaarten zijn mogelijk geleverd door J. Bijnen in Waalre, die dan ook de foto's zal hebben gemaakt. Dezelfde kaarten zijn in 1908 ook uitgegeven door M.A. Frank (serie MAF-4).

 

 

nr.

tekst

foto

opm.

07 13660

Villapark (Spoorzijde)

Parklaan, huis De Laak

07 13661

Villapark (Kanaalzijde)

zie afbeelding hierboven

Nachtegaallaan

 

Serie WBM-7 (E&B-kaarten)

A. st 28 juni 1910

B. zwart-wit

C. bruin

 

Het papier is crème-achtig van kleur. Op adreszijde van de kaarten staat de naam van Wed. J.C. van Bree & Zoon en in een rechthoekig kadertje het fabrieksmerk E & B (van Emrik & Binger).

De wed. J.C. van Bree heeft altijd voorzichtig tot zeer voorzichtig ingekocht. Deze serie is een uitzondering. Heeft haar zoon wellicht de bestelling geplaatst bij afwezigheid van zijn moeder?

 

 

tekst

foto

opm.

1

Gloeilampenfabriek der firma Philips & Co

Op de voorgrond gaat aan de nieuwe vleugel gebouwd worden

2

Groote Dijk

Vestdijk bij de Raiffeisenstraat, met de plantsoenendienst in actie

3

Hoendermarkt en Nieuwstraat

zie afbeelding hierboven

 

4

Kanaal

 

 

5

Keizersgracht met plein

 

6

Markt

De kaart is ook afgebeeld op combinatierand Van Bree serie 9

7

Paterskerk

De kaart is ook afgebeeld op combinatierand Van Bree serie 9

8

Post- en telegraafkantoor

Met een automobiel in het straatbeeld, de wagen van Baron van Tuyll van Serooskerke uit Heeze

9

R.K. Volksbond

 

10

Rechtestraat

Op de voorgrond de Demer

11

St. Catharinastraat

 

12

Stratumseind

In noordelijke richting

13

Tramstraat

 

14

Villapark "Oostzijde"

Parklaan bij de Reigerlaan

15

Villapark "Huize Elsheim"

 

16

Villapark, "Huize de Laak"

Zie ook latere uitgave, restserie 9

17

Villapark Vogelvlucht

Opname vanaf de gasketel zoals bij E & B, echter met minder huizen aan de Nachtegaallaan en nog geen orangerie

18

Vogelvlucht

 

vanaf de Paterskerk; dubbele, openslaande kaart

19

Vrijstraat

De kaart is ook afgebeeld op combinatierand Van Bree serie 9

20

Watertoren

De kaart is ook afgebeeld op combinatierand Van Bree serie 9

21

Wilhelminaplein

 

22

Willemstraat

 

 

Serie WBM-8

A. st 15 augustus 1911

B. zwart-wit, vaak ingekleurd

C. zwart

 

Op de adreszijde behalve de firmanaam van Van Bree ook die van N.v. Wilfried Deyhles

Lichtdruk- en Grafische Kunstinrichting, Amsterdam. De kaarten zullen zijn vervaardigd door Wilfried Deyhle in Berlijn. De nummers 269/4169 en 270/4161 zijn geïnventariseerd bij de Wed. J. van de Heijden (serie WHD-6).

 

nr.

tekst

foto

opm.

269/4162 R

Markt

 

269/4164 R

Villapark "Huize Elsheim"

 

270/4165R

Groeten uit Eindhoven

zie afbeelding hierboven

Vestdijk met links Raiffeisenstraat

270/4172 R

Lindeboom geplant in 1468

 

 

(Rest)serie WBM-9

Diverse, losstaande kaarten voor Wed. de Bree uitgegeven. Vaak speelde men in op de actualiteit: koniklijk bezoek, nieuwbouw Villapark en Wilhelminaplein, nieuwe postkantoor.

 

nr

tekst

foto

opm.

3057

Haven

VIV-1C-3057

Uitgegeven door Vivat, zie daar bij serie 1C opgenomen nr. 3057; st 6 mei 1902

A

Herinnering aan het Koninklijk bezoek te Eindhoven 20 Augustus 1904

 

Gedrukt staaltje huisvlijt; foto's stadhuis - met twee agenten en fiets - en koninklijk paar met daartussen een handgeschreven tekst en een getekend wapen van Eindhoven

B

Emmasingel en Willemstraat

 

[1905?]

Afbeelding zwart-wit, tekst zwart. De kaart is wellicht gedrukt door Verhees in 's-Hertogenbosch; geen middenstreep, dus van vóór 1906. Opnameis ook gebruikt door Trenkler, zie TRE-3-7551

85563

Wilhelminaplein

 

[1906]

Afbeelding zwart-wit, tekst voorzijde zwart, adreszijde roodbruin. Op adreszijde behalve firmanaam ook nummer 85563; de kaart is gedrukt door Trenkler & Co in Leipzig. st 20 november 1906.

De opname is ook gebruikt bij de bankbiljetkaart (zie WBM-Varia). Verder is de foto in 1909 uitgegeven door Wed. van der Heijden (WDH-5-90220) en ook gebruikt bij de bankbiljetten- en postwisselkaart van Frank (MAF-Varia)

D

Villapark in aanbouw

 

[1907]

Huizen de Laak en Elsheim in aanbouw; st 24 april 1907, goedkope, blauwe tint druk, met tekst in een wit hoekvlak. De huizen zijn in 1907 gebouwd

07 13368

Een van de oudste bomen staande op de Markt, geplant omstreeks 1500

Afbeelding in kleur; voorzijde zwarte en adreszijde roodbruine tekst; de kaart is in 1907 gedrukt door Trenkler & Co in Leipzig

E

Nieuw post- en telegraafkantoor

 

[1909]

Getint papier, zwart-witte afbeelding in autotypie, zwarte tekst; uitgegeven bij gelegenheid gereedkoming (1909). Er zijn twee uitgaven bekend: een op geel papier en een op groen papier (st 29 december 1909)

 

F

Eindhoven in vogelvlucht

 

[1910]

Zicht op St. Catharinakerk vanaf de Volksbond; afbeelding zwart-wit; tekst zwart, vroegst bekende stempel 2 februari 1910; opname identiek aan uitgave Charmant van ±1912

G1

Villapark, Huize 'de Laak'

foto WBM-7-16

Foto identiek aan serie 7; enig bekende stempel dateert uit 1917

G2

Philips Gloeilampenfabrieken

 

Gemanipuleerde afbeelding van het bedrijf (met een 'verplaatst' kantoorgebouw aan de Emmasingel), afbeelding eerder door Philips uitgegeven; st 25 juni 1915

 

WBM-Varia (combinatiekaartkaarten)

 

nr.

tekst

foto

opm.

1

Groete uit Eindhoven

 

[1905]

De kaart is mogelijk gedrukt door Verhees in 's-Hertogenbosch. Vroegst bekende stempel 15 mei 1905. De letters zijn ingevuld met delen van prentbriefkaarten. de gebruikte kaarten zijn van de uitgevers Nauta, Velsen [Grote Berg en Kerkstraat:G], Bijnen, Waalre [Grote Berg: R], Nauta [Grote Berg en Kerkstraat: 0], Bijnen [Tramstraat: E], P.E.van Piere-Bijsterveld, Eindhoven (Stratumseind: T)], Nauta [Markt: E], Bijnen [Water­toren Stratum en Grote Berg], Nauta [Markt] en P.E. van Piere-Bijsterveld [Parochiekerk; drie uitgevers samen: E], Mehner & Maas, Leipzig [Paterskerk: I en N], Bijnen [Stratumseind: D], Nauta [Rechtestraat] en M.F. van Piere, Eindhoven [Hoendermarkt; samen H], Bijnen [Kleine Berg] en J. van Bree [Vrijstraat: 0], Nauta [Rechtestraat: V], Nauta [Rechtestraat: E], Bijnen [Kleine Berg: N]

2

Vele Groeten

 

[1905]

De kaart is mogelijk gedrukt door Verhees in 's-Herto­gen­bosch. Vroegst bekende stempel 6 september 1905. Het geheel identiek aan M.F. van Piere, alleen is daar de firmanaam linksonder in zwart vlak gedrukt, zie MFP-Varia-2B

3

Meierijsche Courant

 

[1904/1905]

Meierijsche Courant, uitgave van 28 december 1904, met in de ingescheurde voorpagina een foto van het stadhuis (WBM-5-12931). Vroegste stempel 25 april 1905

741

Groet uit Eindhoven

 

[Bankbiljettenkaart]

 

Op voorzijde linksonder genummerd 741; de afgebeelde opname van het Wilhelminaplein is in 1906 uitegegeven (WBM-9-85563). In 1909 gebruikt door Wed. J. van der Heijden (WHD5-90220). De kaart is identiek aan de bankbiljetkaart van M.A. Frank (MAF-varia-741), maar is hier dus voorzien van de opdruk Wed. J.C. van Bree, Eindhoven

22747

Eindhoven

 

[1905]

Op de adreszijde linksonder genummerd 22747. Combinatiekaart met twaalf afbeeldingen; vroegst bekende stempel 16 juni 1905. De afgebeelde kaarten zijn van de de uitgevers J. van Bree [Stadhuis], Nauta [tweemaal Markt en tweemaal Rechtestraat], Mehner & Maas, Leipzig/P.E. van Piere Bijsterveld, Eindhoven [Stratumseind, Nieuwstraat], Mehner & Maas [Paterskerk], Bijnen (Stratumseind), Frank (Stations­plein), P.E. van Piere-Bijsterveld [St.Catharinakerk] en Van Bree [station]. De kaart is met hetzelfde nummer ook verkocht door de Bazar National.

4938 en 6075: combinatiekaartkaarten vrouw met vleugels waarin vier prentbriefkaarten. Op de adreszijde staat behalve fimanaam nog het drukkersnummer 6075. Blijkens een vergelijking van de adreszijde zijn de kaarten afkomstig van drukkerij Gebr. van Straaten in Middelburg.

4938

Groet uit Eindhoven

 

 

 

De afgebeelde kaarten zijn van de Keijzersgracht (= Lange Dijk), Tramstraat, Vrijstraat en Grootendijk (= Keizersgracht). De Tramstraat uit de serie 2 van Bijnen; Vestdijk en Keizersgracht van Frank (fotograaf Tollens?).

De kaart is in 2 varianten bekend: met het nummer 4938 op de voorzijde c.q. op de adreszijde

4938

[met gedichtje in plaats van Groet uit Eindhoven]

 

Vroegst bekende stempel 8 juni 1906

6075

Uit Strijp kom ik gevlogen en met de meesten spoed breng ik u een Hartelijke groet van

 

Vroegst bekende stempel 4 augustus 1908. De afgebeelde foto's zijn van de Kerkweg, het Kerkeind, de Dorpsstraat en het Schouwbroek. Van geen van de afbeeldingen is een prentbriefkaartkaart bekend

Kaarten 11-15: Identieke omlijsting met elf prentbriefkaarten om een steeds andere twaalfde kernkaart op crême papier. De kaarten op drie hoeken lijken te zijn doorsneden maar vormen in drie gevallen in werkelijkheid een eenheid, behalve die op de rechterbovenhoek, die inderdaad uit twee stukken bestaat. Op de adreszijde staat fabrieksmerk SSB (van Stern & Schiele in Berlijn). Vroegst bekende stempel 20 augustus 1914.

 

11

[Interieur Catharinakerk]

 

De kernkaart is afkomstig van Gestel & Zn (GST-1-5)

12

Markt

zie afbeelding hierboven

Kernkaart foto als WBM-7-6

13

Vrijstraat

 

Kernkaart foto als WBM-7-19

14

Watertoren

 

Kernkaart foto als WBM-7-20

15

Willemstraat

 

Kernkaart foto als WBM-7-22

 



[1]     B.H.I.C., Archief Arrondissementsrechtbank 's-Hertogenbosch 1838-1929, inv.nr. 1386